​​"The Absolute Phase"

โดย...อ. ไมตรี ทรัพย์เอนกสันติ

สมมุติคุณกำลังฟังเพลงอยู่ดีๆ มีคนวิ่งไปสลับบวกเป็นลบ / ลบเป็นบวกสายลำโพงที่เข้าตู้ลำโพง ทั้งตู้ซ้าย และตู้ขวา คุณนั่งฟังอยู่ดีๆ เดิมลำโพงก็เอียง (TOE IN) จนได้ตำแหน่งนักร้องอยู่ตรงกลาง เปะและมีทรวดทรงเป็น3มิติ (3D ) ดี และหลุดลอยออกมาหาเราได้ดี แต่พอสลับสายลำโพงบวกลบดังกล่าว เสียงนักร้องกลับถอยแบนติดจอ และทรวดทรงแบน บรรยากาศ วงหุบลง เสียงเหมือนอั้นๆ สวิงไม่ออก พอดนตรีขึ้นหลายชิ้น ทุกอย่างฟังอื้ออึงเจี้ยวจ้าว กอดรัดกันมั่วไปหมด วิ่งไปส่องดูใกล้ๆกรวยลำโพงเสียงทุ้มก็พบว่า มันขยับถอยหลังดันอากาศเข้าไปในตู้ ไม่ดันออกมาหาเราอย่างที่ควรจะเป็น เรียกว่า เราไปกลับ Absolute Phase ลำโพงให้ผิดเฟส 

จะเห็นแล้วว่า การสลับ Absolute Phaseผิด มีผลมหาศาลแค่ไหน ของดี กลายเป็นของชั่วได้เลย ยิ่งดีแค่ไหน จะกลับยิ่งฟังแย่แค่นั้น ในการฟังทดสอบเปรียบเทียบของ 2 อย่าง จะต้องระวังตรวจสอบว่า เฟสมันตรงกันหรือไม่ด้วย ต้องสลับเฟสให้ตรงกันทั้งคู่คือหายใจออกดันอากาศมาหาเราทั้งคู่ แล้วจึงจะฟังเทียบกัน ในการบันทึกเสียง มีเหมือนกันที่ ดนตรีบางชิ้นช่างบันทึกสลับสายบวกลบของไมโครโฟนผิด เช่นตอนเก็บเสียงเปียโน ดันไปกดปุ่มกรองเสียงทุ้มลึกทิ้ง( LPF) บังเอิญวงจรนี้ดันสลับบวกลบสัญญาณจากปกติควรจะทำให้กรวยลำโพง ขยับดันอากาศออกมาหาเรา กลับตรงข้าม ทำให้กรวยลำโพงขยับถอยหลัง (กลับ absolute phase)  ถ้าเราวิ่งไปสลับขั้วบวกลบสายลำโพงให้เสียงอื่นๆในวงดันกรวยลำโพงขยับออก ดันอากาศมาหาเราถูกต้อง แต่เสียงจากเปียโน จะไปดันอากาศหุบเข้าตู้ เสียงเปียโนจะถอยจม อั้นๆไม่กระเด็นหลุดลอยออกมาเหมือนเสียงอื่น แม้แต่อัลบั้มเพลงหนึ่งของ Sheffield Lab ช่างเสียงก็ออกมายอมรับว่า พลาดที่บันทึกเสียงเปียโนกลับเฟส  หรืออัลบั้มหนึ่งของนักร้องหญิงยอดนิยม เต้อหลี่จวินส์ บันทึกเสียงร้องกับเสียงดนตรีทั้งวง กลับเฟสกัน ถ้าอยากฟังให้อย่างหนึ่งชัดหลุดลอย ก็ต้องยอมให้อีกอย่างถอยจมคลุมเคลือ   ผมเองก็เคยเจอกับชุดเครื่องเสียงคาราโอเกะในบาร์ OK. ลูกค้าบ่นว่าร้องเพลงแล้วเสียงร้องของพวกเขาอู้อี้ถอยจม ไม่หลุดออกมา ผมเลยแก้ปัญหาเฉพาะหน้าให้เขาโดยให้ช่างปีนขึ้นไปสลับขั้วบวกลบสายลำโพง คราวนี้ เสียงร้องพุ่งกระเด็นหลุดลอยออกมาชัดถ้อยชัดคำ แต่เสียงดนตรีจะออกถอยจมหน่อยๆซึ่งรับได้และโดยรวมดีกว่าเดิมเยอะ

ในการทดสอบรีซีฟเวอร์เซอราวด์นับสิบๆเครื่องตลอด 40 ปีของผม จะต้องคอยฟังทดสอบก่อนทุกครั้งว่า ตอนกดเลือกเซอราวด์ระบบต่างๆ Absolute Phase ของลำโพง CENTER, ของลำโพงคู่หน้า คู่หลัง ของตู้ซับ เฟสตรงกันไหม (กับหนัง เรื่องนั้นๆ เปลี่ยนหนัง ก็ต้องฟังทดสอบใหม่ ) นี่ขนาดระบบ 5.1 ถ้าเป็น7.1 หรือ 11.1 จะยุ่งวุ่ยวายขนาดไหน

การจ้างช่างเสียงมานั่งฟัง แล้วsetเสียงให้ จึงใช้ได้กับหนังเรื่องที่เอามาตั้งให้เท่านั้น  เปลี่ยนเรื่องก็ต้องฟังทดสอบตั้งใหม่หมด ! หนังแต่ละเรื่อง  AV ampแต่ละยี่ห้อ แต่ละรุ่น อาจจะต้องตั้งต่างกัน เคยเจอเหมือนกัน สมัยทดสอบสเตอริโอแอมป์ 2 CHธรรมดาพอกดปุ่มยกเบสลึกช่วย (Loudness) ปรากฏว่า Absolute Phase สลับเฉยเลย ต้องวิ่งไปสลับหัวเสียบบวก-ลบ สายลำโพงหลังตู้ลำโพงใหม่

เคยเจอกับลำโพง FOCAL รุ่นเรือธงรุ่นแรก ราคา 3.4 ล้านบาท   สมัย เกือบ30ปีมาแล้ว ดอกลำโพงซับ15 นิ้ว ต่อกลับAbsolutePhase กับดอกทุ้ม ดอกกลาง, ดอกแหลม

ลำโพง Willson Audio 6 คู่ละ8 แสนบาทของเพื่อน ดอกกลางต่อกลับเฟสกับดอกแหลมและดอกทุ้มอีก2ดอก

ลำโพง B&W 805วางหิ้ง รุ่นแรกสุด ดอกแหลมกับดอกกลาง/ทุ้ม ต่อกลับเฟสกัน

ลำโพงB&W 801Nautilus รุ่นแรกสุด ดอกกลาง ต่อกลับเฟสกับดอกแหลม และดอกทุ้ม 

ว่าไปแล้วเรื่อง Absolute Phase เป็นเรื่องที่วุ่นวายน่าปวดหัวไม่น้อย จะไม่มีทางทำวงจรพิเศษที่จะคอยสลับกลับเฟสให้เราโดยอัตโนมัติได้หรือไม่ ตอบว่า ทำได้ ถ้ามีใครสนใจจะลงทุนทำ ติดต่อผมได้

อย่างไรก็ตาม การสลับเฟสให้ถูกต้อง มีผลอย่างมากต่อคุณภาพการฟังที่คุณนึกไม่ถึง ยอมเสียเวลาสัก 5-10 นาที ทำให้ถูกเฟส แลัวได้ดื่มด่ำคุณภาพเสียงแบบสุดๆ นับชั่วโมงๆ มันเกินคุ้มจริงๆ